Bunalımlı bir dönemden geçiyoruz. Türkiye ekonomik krizin pençesinde kıvranıyor ve krizden çıkmak için olağanüstü bir çaba gösteriyor. Geleceği çok önceden de belli olan bu ekonomik kriz, hükümetin dövizi dalgalı kura bırakması, yani devalüasyona başvurmasıyla gerçek yüzünü ortaya koydu. Akşam cebinde 100 milyonla yatan vatandaş sabah uyandığında bu parasının 60 milyona indiğini gördü. Cebinde parası olan bir vatandaş için diyelim ki bu çok ağır olmadı ama borcu olan, özellikle de döviz borcu olan vatandaş için bu uyanış kötü bir uyanış oldu. Normalde insanlar kabustan uyandığında rahatlarlar ama bu kez tersi oldu ve vatandaş kabusa uyandı..

Artık mesleği, yaşı, konumu, statüsü ne olursa olsun her vatandaşın şöyle-böyle birer ekonomist olduğu; ekonomiyle yatıp ekonomiyle kalktığı bir ülkede yaşıyoruz. Kriz toplumun her kesiminden vatandaşı ağır bir şekilde etkiledi. Tüccarından esnafına, memurundan köylüsüne topyekun bir kriz hummasına yakalandık. Peşpeşe gelen zamlarla birlikte vatandaşın cebindeki para gitgide eriyor; mevcut borçları ikiye-üçe katlanıyor. Bu durumda ortaya çıkabilecek kişisel ya da sosyal bunalımın boyutlarını tahmin etmek bile zor. Kimsenin yarınına güvenle bakacak, umudunu tazeleyebilecek hali kalmadı. Böylesine karanlık ve karamsar bir atmosfer var ülkede.

Hepimiz biliyoruz ki bu ekonomik kriz vatandaşları birçok açıdan olumsuz etkileyecek. Zaten hangi açılardan etkilediğini de sık sık medyadan takip ediyoruz. Gazete sayfalarında ya da televizyon ekranlarında dile getirilen haberler vatandaşın hangi açılardan bitkisel hayata girdiğini ortaya koyuyor.

Bu ekonomik krizin vatandaşlarımızı ve dolayısıyla kültürel hayatımızı nasıl etkileyeceği konusuna da ben temas etmek istiyorum. Şüphesiz ki her açıdan vatandaş krizdedir ama kültür-sanat alanında da yoğun bir kriz söz konusu olacaktır.

Mesela; zaten “kitap pahalı okuyamıyorum” şeklindeki kitap okumama bahanesi bu kez çok daha rahat dile getirilecek. Krizin hemen akabinde kağıda ve diğer sair araçlara yapılan yüksek oranlı zamlar kitap fiyatlarına da doğrudan ve çabuk şekilde yansıyacak ve daha önce de almaya gücümüzün zor yettiği kitaplar, bırakın almayı, vitrinlerde bakmayı bile imkansız hale getirecek. Gazete ve dergi fiyatları da tabii ki artacak ve dolayısıyla artık vatandaş evine gazete ya da dergi alırken cesurca kararlar almak zorunda kalacak. Sonuç: Okuma oranı zaten epeyce düşük olan bu ülkede bu oran daha da dibe inecek. Vatandaşlarına “ya ekmek, ya kitap” seçeneğini böylesine dayatan bir ülkede “önce ekmek” seçeneğinin ön sırayı alacağını çocuklar bile tahmin edebilir...

Yavaş yavaş kıpırdamaya başlayan Türk sinema sektörü de bu krizden çok ağır bir darbe yiyecektir. Film yapım masraflarının ikiye katlanacağı; bu masraflara rağmen kotarılan filmlerin de sinema salonlarında iki-üç katı fiyatla gösterileceği düşünülürse, evine ekmeğini zor götürür durumdaki vatandaştan sinemaya gitmesini beklemek de hayalperestlik olur.

Sadece kitap ya da sinemada değil, kültür sanatın bütün dallarında büyük bir bunalım baş gösterecektir. Tiyatrosundan müzik konserlerine kadar bütün gösteri dallarında ve kültürel etkinliklerde artan masrafların bilet ücretlerine yansıyacak olması, bu ülke vatandaşlarının bütün bu faaliyetlerden gitgide daha da uzaklaşmasına vesile olacaktır. Bu da, kültü-sanat faaliyetleri konusunda gelişmiş ülkelerin fersah fersah gerisinde olan Türkiye’yi daha da karamsar ve geri dönülemez bir çizgiye götürecektir.

Kısacası, bu ekonomik kriz vatandaşların cebini olduğu gibi beynini de boşaltacaktır. Cepteki kriz belki bir şekilde telafi edilir, önüne geçilebilir de, beyinlerdeki bu kriz daha sonra nasıl giderilecektir, işte asıl sorun budur...

Adnan Şenel'in diğer yazıları: "Günü Yaşa"

Adnan Şenel'in diğer yazıları: Kemal Sunal, "aydınlar" ve halk!

Adnan Şenel'in diğer yazıları: Teori ve Pratik

Adnan Şenel'in diğer yazıları: Önce İnsan

Adnan Şenel'in diğer yazıları: Tek Tip Gençler