 KİMDİR?
Peyami Safa 1899'da İstanbul'da doğdu.
Meşhur şair İsmail Safa'nın oğludur. Düzenli bir öğrenim göremedi. Kendi
kendisini yetiştirdi. 13 yaşında hayata atıldı. Posta Telgraf Nezaretinde
çalıştı. Öğretmenlik (1914-1918), gazetecilik (1918-1961) yaptı. Hayatını
yazıları ile kazandı. İstanbul'da 15 Haziran 1961'de öldü.
Kardeşi İlhami ile Yirminci Asır adlı
bir akşam gazetesi çıkardı. Bu gazetede "Asrın hikâyeleri" ilk
hikâyelerini imzasız yayınladı (1919), Kültür Haftası (21 sayı, 15 Ocak-3 Haziran
1936) ve Türk Düşüncesi (63 sayı, 1953-1960) adlarında iki de dergi çıkardı.
Tasvîr-i Efkâr, Cumhuriyet, Milliyet, Tercüman, Son Havadis gazetelerinde yazdı. Çok
sevdiği oğlu Merve'yi askerliğini yaptığı sıra kaybetmesi Peyami Safa'yı çok
sarstı. Bu olaydan birkaç ay sonra İstanbul'da öldü. Edirnekapı Şehitliği'nde
gömülüdür.
Peyami Safa kendi kendisini yetiştirmiş
ender şahsiyetlerden biridir. Fransızcayı Fransızca gramer kitabı yazabilecek kadar
öğrenmiştir. 43 yıl hiç durmadan yazdı. Güçlü bir fikir adamı, romancı ve
polemikçidir. Nâzım Hikmet Ran, Nurullah Ataç, Zekeriya Sertel, Muhsin Ertuğrul, Aziz
Nesin'le polemiğe giriştir.
Öldüğü zaman Son Havadis gazetesi baş
yazarı idi.
Peyami Safa halk için yazdığı edebî
değeri olmayan romanlarını "Server Bedi" imzası ile yayınladı. Sayıları
80'i bulan bu eserler arasında; Cumbadan Rumbaya (1936) romanıyla, Cingöz Recai
polis hikâyeleri dizisi en ünlüleridir. Ayrıca ders kitapları da yazdı.
Peyami Safa'nın fıkra ve makalelerinde sağlam bir mantık dokusu ve inandırıcılık
görülür. Romanlarında olaydan çok tahlile önem verdi. Toplumumuzdaki ahlâk
çöküntüsünü, medeniyetin yarattığı bocalamayı, nesiller ve sosyal çevreler
arasındaki çatışmayı dile getirdi. Zıt kavramları, duygu ve düşünce tezadını
ustaca işledi.
- Romanları:
- Gençliğimiz (1922), Şimşek (1923),
Sözde Kızlar (1923), Mahşer (1924), Bir Akşamdı (1924), Süngülerin Gölgesinde
(1924), Bir Genç Kız Kalbinin Cürmü (1925), Canan (1925), Dokuzuncu Hariciye Koğuşu
(1930), Fatih-Harbiye (1931), Atilla (1931), Bir Tereddüdün Romanı (1933), Matmazel
Noralya'nın Koltuğu (1949), Yalnızız (1951), Biz İnsanlar (1959).
-
- Hikâyeleri:
- Hikâyeler (Halil Açıkgöz derledi, 1980).
Oyunu: Gün Doğuyor (1932).
-
- İnceleme- denemeleri:
- Türk İnkılâbına Bakışlar (1938),
Büyük Avrupa Anketi (1938), Felsefî Buhran (1939), Millet ve İnsan (1943), Mahutlar
(1959), Mistisizm (1961), Nasyonalizm (1961), Sosyalizm (1961), Doğu-Batı Sentezi
(1963), Sanat- Edebiyat-Tenkid (1970), Osmanlıca-Türkçe- Uydurmaca (1970),
Sosyalizm-Marksizim- Komünizm (1971), Din-İnkılâp-İrtica (1971), Kadın-Aşk-Aile
(1973), Yazarlar-Sanatçılar- Meşhurlar (1976), Eğitim-Gençlik-Üniversite (1976), 20.
Asır- Avrupa ve Biz (1976). Ders Kitapları: Cumhuriyet Mekteplerine Millet Alfabesi
(1929), Cumhuriyet Mekteplerine Alfabe (1929), Cumhuriyet Mekteplerine Kıraat (I-IV,
1929), Yeni Talebe Mektupları (1930), Büyük Mektup Nümuneleri (1932), Türk Grameri
(1941), Dil Bilgisi (1942), Fransız Grameri (1942), Türkçe İzahlı Fransız Grameri
(1948).
Beşir Ayvazoğlu, Peyami, Hayatı, Sanatı
Felsefesi Dramı'nı yayınladı (1998).
|
